Главная страница
Навигация по странице:

  • 1.1 Күн энергиясына жалпы сипаттама

  • 1.2 Лабораторияның жұмысы

  • 1.3 Лабораториядағы жұмыстар туралы

  • 2.1 Күн батареясына жалпы сипаттама

  • 2.2 Күн батареяларының түрлері

  • 2.3 Автоматтандырылған және жаңа технологиялар бөлімі

  • 3 Күн су жылытқыштары 3.1 Күн су жылытқыштары туралы түсінік

  • 3.2 К үн коллекторлары

  • 3.3 Активт i және Пассивтi ж үйелер

  • Пайдаланған әдебиеттердің тізімі

  • Кн батареялары


    Скачать 384,7 Kb.
    НазваниеКн батареялары
    Дата11.05.2019
    Размер384,7 Kb.
    Формат файлаdocx
    Имя файлаotchet_po_praktike (1).docx
    ТипДокументы
    #56727




    Мазмұны





    Кіріспе

    3

    1

    Күн батареялары

    4

    1.1

    Күн батареяларына жалпы сипаттама

    4

    1.2

    Лабораторияның жұмысы

    5

    1.3

    Лабораториядағы жұмыстар туралы

    5

    2

    Күн батареялары

    6

    2.1

    Күн батареяларына жалпы сипаттама

    6

    2.2

    Күн батареяларының түрлері

    7

    2.3

    Автоматтандырылған және жаңа технологиялар бөлімі

    7

    3

    Күн су жылытқыштары

    10

    3.1

    Күн су жылытқыштары туралы түсінік

    10

    3.2

    3.3

    3.4

    3.5

    Күн коллекторлары

    Активті және пассивті жүйелер

    Күн су жылытқыштарын ортану

    Күн су жылытқыштарын пайдалану

    Қорытынды

    10

    11

    11

    12

    14




    Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі

    15



    Кіріспе

    Мен, Сабыкова Мадина, Асп-401 тобының студенті 28.01.19 – 06.04.19 аралығында ЖШС «Богатырь Көмір» кешенінде дипломалдынғы тәжірибені өттім.

    Физика және аспап жасау кафедрасының тәжірибе жетекшісі аға оқытушы Жуспекова Нургуль Жумагазиевна, дипломалдынғы тәжирбиедегі жетекші Акимбеков Аскар Мукатаевич.

    Тәжірибеден өту кезінде қауіпсіздік техникасымен таныстық, мекемеде білікті мамандардың басшылығымен аспаптардың ақауларын, қателіктерін табуды үйреніп соған байланысты ақаутапқыш құралдармен жұмыс жасадық.

    Іс-тәжірибемді ЖШС «Богатырь Көмір» Жасыбай демалыс орталығында өттім. Мекеменің мекен-жайы: Қазақстан Республикасы, 141200,Экибастуз қ. , Строительная 25 көшесі, 110 кеңсе.

    Күн тәртібінде, қазіргі заманның нарық талаптары мен соңғы технология жетістіктеріне жауап құру мәселесі тұрды.

    Жер шарында пайдалы қазбалардың түрі өте көп. Бірақ бұл – «олар мүлдем сарқылмайды» деген сөз емес. Әсіресе, бүгінде отынның таптырмайтын түрлері мұнай мен газдың қоры жыл санап кему үстінде. Ғалымдарымыздың жуықтаған есептеулері бойынша қазіргі қарқынды тұтыну екпіні жалғаса берсе, табиғаттағы газ қоры шамамен 50 жылға, мұнай қоры 40-50 жылға ғана жететін сияқты. Сондықтан энергияны үнемді қолдана отырып, онымен тікелей бәсекеге түсе алатын басқа да энергия түрлерін – атом, су, жел, күн, т.б. энергияларды пайдаланудың маңызы өте зор. Аталғандардың ішінде энергияның қосымша көзінің бірі – Күн энергетикасы. Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын қондырғылардың бірі – Күн батареялары. Күн батареясы немесе фотоэлектрлік генератор – Күн сәулесінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала өткізгішті фотоэлектрлік түрлендіргіштен (ФЭТ) тұратын ток көзі. Көптеген тізбектей-параллель қосылған ФЭТ-тер Күн батареясын қажетті кернеу және ток күшімен қамтамасыз етеді. Жеке ФЭТ-тің электр қозғаушы күші 0,5-0,55 В-қа тең және ол оның ауданына тәуелсіз (1 см² ауданға келетін қысқа тұйықталу тогының шамасы – 35-40 мА). Күн батареясындағы ток шамасы оның жарықтану жағдайына байланысты.

    1 Күн энергиясы

    1.1 Күн энергиясына жалпы сипаттама
    Күн энергетикасы дегеніміз –  дәстүрлі емес энергетика бағыттарының бірі. Ол күннің сәулеленуін пайдаланып қандай да бір түрдегі энергияны алуға негізделген. Күн энергетикасы энергия көзінің сарқылмайтын түрі болып табылады, әрі экологиялық жағынан да еш зияны жоқ. Күннің сәулеленуі – Жердегі энергия көзінің негізгі түрі. Оның қуаттылығы Күн тұрақтысымен анықталатындығы белгілі.

    Күн тұрақтысы –  күн сәулесіне перпендикуляр болатын, бірлік ауданнан бірлік уақыт ішінде өтетін күннің сәуле шығару ағыны. Бір астрономиялық бірлік қашықтығында (Жер орбитасында) күн тұрақтысы шамамен 1370 Вт/м²-қа тең. Жер атмосферасынан өткен кезде Күн сәулеленуі шамамен 370 Вт/м² энергияны жоғалтады. Осыдан Жерге тек 1000 Вт/м²-қа тең энергия ғана келіп түседі. Бұл келіп түскен энергия әр түрлі табиғи және жасанды процесстерде қолданылады. Күн сәулесі арқылы тікелей жылытуға немесе фотоэлементтер көмегімен энергияны қайта өңдеу арқылы электр энергиясын алуға не басқа да пайдалы жұмыстарды атқаруға болады.

    Шындығында, қазіргі заманды электр энергиясынсыз мүлдем елестету мүмкін емес. Сол себепті де, электр энергияны алудың шығыны аз, экологиялық таза көздерін табу бүгінгі күннің негізгі мәселесіне айналып отыр. Әлем бойынша электр энергиясын ең көп өңдіретін елдерге АҚШ, Қытай жатады.

    Бұл елдерде электр энергиясының өндірісі әлемдік өндірістің 20%-ын құрайды. Соңғы кездері экологиялық проблемалар, пайдалы қазбалардың жетіспеушілігі және оның географиялық біркелкі емес таралуы салдарынан электр энергиясын өндіру желэнергетикалық құрылғыларды, Күн батареяларын, газ генераторларын пайдалану арқылы жүзеге аса бастады.

          Жалпы алғанда, Күн сәулеленуінен электр энергиясы мен жылу алудың бірнеше әдістері бар. Олар:

    1)  Электр энергиясын фотоэлементтер көмегімен алу.

    2)  Күн энергиясын жылу машиналарының көмегі арқылы электр

    энергиясына айналдыру (Жылу машиналарының түрлері: поршеньдік

    немесе турбиналық бу машиналары. Стирлинг қозғалтқышы).

    3)  Гелиотермальдық энергетика – Күн сәулелерін жұтатын беттің қызуы

    мен жылудың таралуы және қолданылуы.

    4)  Термоәуелік электр станциялары (Күн энергиясының турбогенератор

    арқылы бағытталып отыратын ауа ағыны энергиясына айналуы).

    5)  Күн аэростаттық электр станциялары (аэростат баллоны ішіндегі су

    буының аэростат бетіндегі күн сәулесі қызуы салдарынан генерациялануы).

    1.2 Лабораторияның жұмысы
    Лабораторияда жұмыс істеген студенттерге максималды эффект алу үшін, минималды ұақыт, шығымы және жұмысы жумсалуда , келесі шарттарды орындау қажет:

    - жұмыс орны мен құралдарды рационалды орналастыру;

    - қажетті инструменттерді, ыдыстарды және аппараттармен, құралдарды дайындау;

    - жұмысты орындаушыларды жақсылап дайындау;

    - экспериментті өткізуде материалды экономды қолдануы.
    1.3 Лабораториядағы жұмыстар туралы
    Лабораторияда жұмысты жеңілдететін жолдарды қарастыру қажет, жұмыс істеу кезінде аз қаржы, аз уақыт және аз еңбек жұмсап,жоғарғы нәтижеге қол жеткізуге әрекет жасау қажет.Ол үшін:

    - жұмысорнындағы құрылғыларды орын-орнына қою;

    - қажетті құрал-жабдықтарды, ыдыстарды және аппараттарды таңдап алу;

    - жұмыс жасаушының жұмысқа жақсы дайындығы;

    - тәжірибе жасау кезінде материалдарды үнемдеп пайдалану керек.

    Аналитикалық бөлменің жұмыс столы жүмыс шартына сай болуы керек, ол жай столдарға қарағанда биігірек және реактивтік склянкалар және ыдыстар тұратын сөрелері болады, столдың жоғарғы жағын линолеуммен немесе басқа затпен қаптайды.

    Столдың жоғарғы бетіне әсер етуші заттар, мысалы, қышқылдар мен сілтілер төгілмеуін қадағалау керек. Столға төгілген сұйықтықты тез арада сүртеді. Егер бұл сұйықтық қауіпті болмаса, жай шүберекпен сүртіп, үстінен сумен жууға болады. Ал, егерде концентрлі күкірт, түз, немесе азот қышқылдары төгілген болса,шүберек қолдануға болмайды. Ластанған жерді сода ерітіндісімен жақсылап жуып, 1-2 минуттан кейін шүберекпен сүрту керек. Лабораториялық столдың үстінде артық ыдыстар мен приборлар болмауы керек. Столда тек қана анализ жасауға қажетті заттар болады.

    Лабораториялық жәшіктердің біреуінде металдан жасалынған, ал басқасында шыныдан жасалынған заттар сақталады.

    2 Күн батареялары

    2.1 Күн батареясына жалпы сипаттама
    Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын қондырғылардың бірі – Күн батареялары. Күн батареясы немесе фотоэлектрлік генератор – Күн сәулесінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала өткізгішті фотоэлектрлік түрлендіргіштен (ФЭТ) тұратын ток көзі. Көптеген тізбектей-параллель қосылған ФЭТ-тер Күн батареясын қажетті кернеу және ток күшімен қамтамасыз етеді. Жеке ФЭТ-тің электр қозғаушы күші 0,5-0,55 В-қа тең және ол оның ауданына тәуелсіз (1 см² ауданға келетін қысқа тұйықталу тогының шамасы – 35-40 мА). Күн батареясындағы ток шамасы оның жарықтану жағдайына байланысты. Яғни күн сәулелері Күн батареясы бетіне перпендикуляр түскенде, ол ең үлкен мәніне жетеді. Қазіргі Күн батареяларының пайдалы әсер коэффициенті – 8-10%, олай болса 1 м² ауданға тең келетін қуат шамамен 130 Вт-қа тең. Температура жоғарылаған сайын (25ºС-тан жоғары) ФЭТ-тегі кернеудің төмендеуіне байланысты Күн батареясының пайдалы әсер коэффициенті кеміп, Күн батареяларының жиынтық қуаты ондаған, тіпті жүздеген кВт-қа жетеді. Күн батареяларының өлшемдері әр түрлі болады. Мысалы: микрокалькуляторда орнатылғандарынан бастап, ғимараттар шатырлары мен автокөліктер төбелеріне орнатылатындарына дейінгі өлшемдерде. Сондай-ақ Күн батареялары ғарыш кемелері мен аппараттарында энергиямен жабдықтау жүйесіндегі негізгі электр энергиясының көзі ретінде қолданылады. Ал тұрмыс пен техникада қолданылатын көптеген бұйымдарды – калькулятор, қол сағаты, плеер, фонарь, т.б. токпен қоректендіру көзі де Күн батареялары болып табылатындығы бәрімізге белгілі.

           Үлкен өлшемді Күн батареялары Күн коллекторлары сияқты тропикалық және субтропикалық аймақтарда бүгінде кеңінен қолданылуда. Әсіресе, әдістің осы түрі Жерорта теңізі елдерінде көп тараған. Бұл елдерде Күн батареяларын үй шатырларына орналастырады. Ал Испанияда 2007 жылдың наурыз айынан бастап жаңадан салынған үйлер Күн су жылытқыштарымен жабдықтала бастады. Ол ыстық суға деген сұранысты 30%-дан бастап 70%-ға дейін қамтамасыз ете алады.



    2.2 Күн батареяларының түрлері
    Жылма-жыл Күн батареяларының түрлері жаңа технологиялық тұрғыдан жетілдіріліп, толықтырыла түсуде. Соңғы уақытта Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің полимерлер және органикалық қатты бөлшектер орталығының мүшесі, Нобель сыйлығының лауреаты Алан Хигер мен Гванджудағы Корей ғылым және технология институтының ғылыми қызметкері Кванхе Ли мен олардың әріптестері тандемдік полимерлі Күн батареяларын жасап шығарды. Жаңа батареялар авторлары спектрдің кеңірек диапазонын қолдану үшін жұтылу сипаттамалары әр түрлі екі фотоэлектрлік ұяшықтарды бір бүтінге жалғастырды. Нәтижесінде батареяның пайдалы әсер коэффициенті 6,5%-ға тең болды. Күн батареясының бұл түрі өзінің арзандылығы және оны жасаудағы қарапайымдылығымен ерекшеленеді.                                                                             

            Фотоэлементтің Күн батареялары сияқты фотондар энергиясын электр энергиясына айналдыратын электрондық құрал екендігі аян. Сыртқы фотоэффект құбылысына негізделген ең алғашқы фотоэлемент физика ілімінде XIX ғасырдың аяғында пайда болды. Оны белгілі орыс ғалымы Александр Столетов жасап шығарған. Өндірістік масштабтардағы фотоэлементтердің пайдалы әсер коэффициенті орташа есеппен 16% болса, ең жақсы үлгілердікі – 25%, ал лабораториялық жағдайларда 43,5%-ға дейін жетеді. Фотоэлементтің жұмыс істеу принципі металдан (калий, барий) не жартылай өткізгіштен жасалған электродтың (фотокатод) бетіне электормагнит сәуле түсіргенде фотоэффект құбылысының пайда болуына негізделген.
    2.3 Автоматтандырылған және жаңа технологиялар бөлімі
    Фотоэлементтің және ішкі фотоэффект құбылыстарына негізделіп жасалған түрлері бар. Мысалы: сыртқы фотоэффектіге негізделгені электровакуумды фотоэлемент  болса, ішкі фотоэффектіге  вентильді, жартылай өткізгішті, жаппалы қабатты фотоэлемент түрлері негізделіп жасалған. Соның ішінде жартылай өткізгішті кремний кристалынан жасалған фотоэлементтер (пайдалы әсер коэффициенті 15%-ға жуық) ғарыштық ұшу аппаратының қоректендіру көзі ретінде радиациялық құбылыстарды зерттеуде, т.б. жағдайларда да пайдаланылады. Сондай-ақ бүгінгі кезде фотоэлементтерді әр түрлі көлік түрлеріне – қайықтарға, электромобильдерге, гибридті автокөліктерге, ұшақтарға, дирижабльдерге, т.б. орнату мүмкіндігі бар.

    Италия мен Жапония сияқты мемлекеттерде фотоэлементтерді темір жол поездарының шатырына орналастырады. Соның ішінде Solatec LLC компаниясы  Toyoto Prius гибридті автокөлігінің шатырына орналастыруға арналған жұқа қабыршақты фотоэлементтерді сатумен айналысады. Жұқа қабыршақты фотоэлементтердің қалыңдығы 0,6 мм ғана болғандықтан, ол автокөліктің аэродинамикасына еш әсерін тигізбейді. Күн батареялары мен фотоэлементтерден бөлек Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын адамзат ойлап тапқан құрылғыларға Күн коллекторлары, Күн электр станциялары, гелиожүйелер, т.б. жатады.

            Жоғарыда келтірілген мысалдардан біз адамзат үшін Күн энергетикасының ауадай қажет екенін түсінеміз. Күн энергиясын пайдаланудың өзіндік артықшылықтарымен қатар кемшіліктері де бар. Атап айтсақ, артықшылықтары: 1) күн энергиясы бәріне бірдей қолжетімді; 2) ол сарқылмайды; 3) қоршаған ортаға қауіпсіз; кемшіліктері: 1) ауа райы мен тәуліктің уақытына тәуелді; 2) күн энергиясын алу үшін қолданылатын құрылғылардың қымбаттылығы; 3) оны шағылдыратын бетті периодты түрде тазалап отыру қажет; 4) электр станциясының жанында атмосфера ысып кетеді; 5) энергияны аккумуляциялау қажет.Соған қарамастан Күн энергетикасына деген сұраныстар жыл сайын артып келеді.

    Әр елдің ғалымдары осы қосымша энергия түріне ерекше мән беріп, оны дамыту жолдарын қарастырумен айналысуда. Осыған орай Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын құрылғыларды пайдалану деңгейі жылдан-жылға өсіп келеді. Мысалы: 2005 жылы жұқа қабыршақты фотоэлементтер нарықтың 6%-ын құраса, 2006 жылы бұл көрсеткіш 7%-ға жетті, ал 2007 жылы 8%-ға, ал 2009 жылы 16,8%-ға дейін өсті. Яғни 1999 жылдан 2006 жылға дейін жұқа қабыршақты фотоэлементтер өндірісі жыл сайын орташа есеппен 80%-ға өсіп отыр. Ал Күн энергиясының Еуропа елдерінде қолданылуына шолу жасасақ, 2010 жылы Германияда электр энергиясының 2%-ы фотоэлектрлік құрылғылардан алынса, Испанияда бұл көрсеткіш 2,7%-ды құрайды.

    Күн энергиясын күнделікті тұрмыста кеңінен пайдалану – бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Әсіресе, бұл мәселенің түбегейлі шешілуі қазіргі уақытта дүние жүзінде мұнай мен газ секілді отынның күннен-күнге қымбаттауынан туындап отырған негізгі проблемалардың толықтай шешімін табарына өз септігін тигізері сөзсіз. Себебі, осыдан 50 жылдай бұрын американдық ғалым Кинг Хуббертс айтқандай: «... Мұнай  тек оны өндіруге кеткен электр энергиясы одан өндірілетін электр энергиясынан аз болған кезге дейін ғана электр энергиясының негізгі көзі ретінде саналады. Ал бұдан кейін мұнай өндіру оның бағасына қарамастан тоқтатылады». Ғалымдарымызға бұл тұжырым «К.Хуббертстің заңы» деген атпен белгілі.    

           

    Көмірсутекті өнімдердің өте көп өндірілуі климаттың өзгеруіне, жылыжайлы эффектінің қалыптасуына әкелетіні шындық. Аталған жайттар Жер шарының көптеген аймақтарында қазірдің өзінде-ақ байқалып отыр. Сондықтан да дүние жүзі ғалымдары бұл тығырықтан шығудың жолдарын ғылыми-тәжірибелік тұрғыдан қарастыруда. ҚР Ұлттық инженерлік академиясының академигі Надир Надиров пікіріне сүйенер болсақ: «... Күн энергетикасы көмегімен адамзатқа төніп тұрған аталған қауіптен  құтылуға болады». Осымен байланысты ҚР-да дүние жүзіндегі озық тәжірибелерді пайдалана отырып мемлекет тарапынан электр энергиясын мұнай мен газға альтернативті энергетика ретінде Күн энергиясынан алуға баса назар аударылып отыр.

    3 Күн су жылытқыштары

    3.1 Күн су жылытқыштары туралы түсінік
    Вакуумдық жинағышы бар күн су жылытқышы ең тиiмдi, бiр жағынан ең жолшыбай, екi негiзгi элементтерден тұрады: күн вакуумдық жинағыштары сыртқы блок және қойма iшкi блок. Сыртқы блок вакуум тұрбаларынан тұр таңдаулы жабынын қабыршақтана шағылатын iшкi жағынан бiрнеше қабат жағылған. Осы жабын күн коллекторларды жұмыста ең маңызды мағына бар болады.

    Таңдаулы жабынды тиiмдiлiк жұтылу коэффициент өлшенедi немесе жарық шығару қабiлеттiлiк күн энергиясы салыстырмалы болады, ұзын толқынды жылу радиация және нұр шашушыға жұтқыш қабiлеттiлiктi қарым-қатынаспен салысытру қажет.

    Вакуумдық жинағыштары үшiн пайдаланылатын таңдаулы жабындар негiзгi көрiнiстер күн вакуумдық жинағышы және күн сәуле шығаруының жиыны қамтамасыз етiлу ауа райын, сыртқы қызудан тәуелдiлiк әлсiрей сүйсiнемiн. Жинағыштарды қуат жұтылу коэффициентке 98 % жетедi, бiрақ көрсетiлуге қатысты ысырап артынан жиналады.

    3.2 Күн коллекторлары
    Күн коллектор түзулердi түрлендiредi және серпiлген күн жаңқала жылу. Бұлт арқылы инфрақызыл сәуле шығару, да поглощается және преобразуется жылу. Мысалы, қойма - жылу алмастырғыш өзгерту, сүйемелдеудi жүйе болады және сақтау жылу, күн қайратыдан полученного, сонымен бiрге электр қуаты, газ жұмыс iстейтiн дәстүрлi жылытқыш басқа көз қуатынан немесе дизель жанар майы ), жүйе күн энергиясының жеткiлiксiз санында сақтанған.

    Жылынған су жылытудың жүйесiн iшкi блоктi жылу алмастырғыштан радиаторға жасайды, ал қоймадан су ыстық сумен жабдықтау үшiн пайдаланады.

    Жылытқыш газды немесе электр (ол осы жағдайда мұздай су ысынады) күнмен қыздырғыштан параллель еьмес қойылуы керек, емес, мiндеттi түрде дәйектi түрде, күнмен қыздырғыштан кейiн. Жылытуға онда оның салымы минималды болады, себебi ол күн ендi жылынған судың догреваты ғана болады.

    Қойма - жылу алмастырғыш жылытудың жүйесiнiң радиаторларында блоктiң систвнутреннегосы болады, ал қоймадан су ыстық сумен жабдықтау үшiн пайдаланады. Жылытқыш газды немесе электр (ол осы жағдайда мұздай су ысынады) күнмен қыздырғыштан параллель еьмес қойылуы керек, емес, мiндеттi түрде дәйектi түрде, күнмен қыздырғыштан кейiн. Жылытуға онда оның салымы минималды болады, себебi ол күн ендi жылынған судың догреваты ғана болады.
    3.3 Активтi және Пассивтi жүйелер
    Пассивтi жүйелер даяр суларды орын ауыстырады немесе жылутасығыш есебiнен табиғи гравитацияның жүйесi арқылы айырым плотностей жанында жылынған пайда болатын және салқындатылған жылутасығыш. Конвекциямен енжар жүйесi арзандау, керiсiнше жүйеде баяу айналым артынан кем тиiмдi, қарағанда активтi жүйелер. Жылу құбырлармен жүйе қымбатырақ, бiрақ кiшi қолдану кезiндегi шығындар бар болады, қарағанда конвекциялық. Яғни, одан басқа, жылу құбырлармен жүйенi қотаруға рұқсат бер қарсы төмен жылу конвекция күштенген. Сипаттама тұрба нақты түрiндегi күштi бағынышты болады.

    Активтi жүйе электр сорғылар, қақпақтарды пайдаланады және жылутасығыштың айналымы үшiн бақылауыш жинағыш арқылы. Ол әдетте қымбатырақ, керiсiнше тиiмдiрек, қарағанда енжар жүйелер.

    Ашылған кескiнмен активтi жүйелер. Ашылған кескiнмен активтi жүйе су айналымы үшiн жинағыш арқылы сорғыларды пайдаланады. Ашылған кескiнмен активтi жүйе оң қызулармен аймақтардағыны болып көрiнедi немесе маусымдық пайдалануда. Дейiн ауа қызуларында пайдаланыла алады - 20 C немесе- 25 C.

    Жабық кескiнмен активтi жүйелер. Жинағыштың жылутасығышы жүйе бұл су жолы әдетте болып көрiнедi - антифриз гликолиевый. Жылу алмастырғыш суына бiрiншi кескiнiн жылутасығышынан биiк қызуларын берiл қай (теплоаккумуляторах ) бак қамдалған. Әйгiлi ұзақ қолданыстағы терiс қызу душар болатын облыстардағыны жабық кескiнмен жүйесi, өйткенi ол қатырудан жақсы қорғаныстар бар болады. Күн жүйестерiндегi антифриздары бәрi емес ең жоғары сәулеленгендiгiнiң кезеңдерiнде қызуының биiк мағыналарымен байланыста жылутасығышының тоқырауында қолдануға жарамды.

    3.4 Күн су жылытқыштарын орнату
    Күн су жылытқыштары жердiң көкжиекке, тең географиялық кеңдiгiне бұрышпен ғимараттарды үйде орнатады. Қондырудың жанында көлбеу бұрышы бетке перпендикуляр болуы керек болған күн сәулелерi түсу бұрышынан бағынышты болады.

    Көлбеу оңтайлы бұрышты қыстыгүнi 60°С құрайды, жаздыгүнi - 30°С. Iс жүзiнде 45 таңдауға кеңес бередi. Екiншi параметр (оңтүстiк бағыт) 0-дегi ауытқуға тиiстi емесетiн азимутты болып көрiнедi.

    Оңтүстiк бағыттан 45-ке дейiн ауытқу бұл әрқашан емес мүмкiн, сондықтан мүмкiн. Мысалы, одан басқа, қыздырғыштарын тобы үшiн автотұрақтардың үстiнде кеңiстiк ашылған автокөлiктерге орнатады, бiрақ қалай (ғимаратқа ) тұтынушыға жақын мүмкiн. Күнмен қыздырғыш мүмкiн емес өшiруге соған байланысты, ең жоғары күн сәулеге түсiруiнiң кезеңдерiнде және онда (тоқыраудың қызуы немесе stagnation temperature) аз су тарату қызу (жазық жүйелер) 200°C байланысты түрiндегi мүмкiн жетсiн және (вакуумдық ) 300°C.

    Су жылытқыштардың құбырлық байламының сапасында сондықтан (полимерлiк ) пластиктен жасалған тұрбалары пайдалануға болмайды және мырыш жабынымен болат тұрбалары. Мыстан құбырлары қолданылу керек немесе тот баспайтын бол |статьқан. Да ескерту үшiн су жылытқыштардың құбырлық байламның (ыстық ) бiрiншi кескiнiн жылу изоляцияны керек ескер күйiк және тұтанулар, және де жылу изоляцияның материалы және бекiткiш көрсетiлген температуралық құбылымдарға сәйкес келуi керек. Өнеркәсiптiк жасау жинағыштардың тұрқыларында бұл модель қатары үшiн тоқыраудың дәл қызуы көрсетiледi. Жинағыш қызмет ету мерзiмi - кемiнде 15 жыл.

    Қабырғаларда жинағыштарды қондырудың әрекетi үй бар, вертикаль күйде дерлiк. Қысқы айларда биiк кеңдiктерде, жинағыштың тиiмдiлiгi осы жағдайда, әсiресе жоғары, ал жастағы - төмен. Мұндай қондыруды пайдаға бұдан басқа да дәлел бар: жинағыш қызмет ету қолайлырақ, онда, оны жеңiлдеу жууге шаң көтеруге кем жиналады, зақымданудың тәуекелi кем бұршақта.

    Мұндай жинағышты оғанға қыздырылатын сумен багi, конвекцияның жылдамдығы төмен қатысты әжептәуiр орналас айтарлықтай артады және активтi жүйеде қажеттiлiк жоқ. Қабырғаға жинағыштың қондыруы жылыту үшiн қуатта қажеттiлiк төмендеткен (пәтер ) үйдiң тепло жоғалтуын азаяды.
    3.5 Күн су жылытқыштарын пайдалану
    Күн су жылытқыштары үшiн үй қолданылады және коммерциялық ыстық сумен жабдықтау, қамтамасыз ету индустриалды жылу, үшiн су торсылдақты бассейн қызған және тағы басқалар. Ең үлкен жылы пайдаланатын өндiрiстiк процестердi сан, және (30—90) ыссы су, азық-түлiк өтедi және күн коллекторларды пайдалану үшiн ең биiк әлеует қорыта келгенде бар болған тоқыма өнеркәсiп.

    Шындығында, қазіргі заманды электр энергиясынсыз мүлдем елестету мүмкін емес. Сол себепті де, электр энергияны алудың шығыны аз, экологиялық таза көздерін табу бүгінгі күннің негізгі мәселесіне айналып отыр. Әлем бойынша электр энергиясын ең көп өңдіретін елдерге АҚШ, Қытай жатады. Бұл елдерде электр энергиясының өндірісі әлемдік өндірістің 20%-ын құрайды. Соңғы кездері экологиялық проблемалар, пайдалы қазбалардың жетіспеушілігі және оның географиялық біркелкі емес таралуы салдарынан электр энергиясын өндіру желэнергетикалық құрылғыларды, Күн батареяларын, газ генераторларын пайдалану арқылы жүзеге аса бастады.

    Қорытынды

    Күн батареясы, фотоэлектрлік генератор — Күн сәулесінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала өткізгішті фотоэлектрлік түрлендіргіштен (ФЭТ) тұратын ток көзі. Көптеген тізбектей-параллель қосылған ФЭТ-тер Күн батареясын қажетті кернеу және ток күшімен қамтамасыз етеді. Жеке ФЭТ-тің электр қозғаушы күші 0.5 — 0.55 В және ол оның ауданына тәуелді емес; 1 см2 ауданға келетін қысқа тұйықталу тогының шамасы 35 — 40 мА. Күн батареясындағы ток шамасы оның жарықтану жағдайына байланысты, күн сәулелері Күн батареясы бетіне перпендикуляр түскенде ол ең үлкен мәніне (максимумына) жетеді. Қазіргі Күн батареясының ПӘК 8-10%, олай болса 1 м2 ауданға (ғарыш аппаратының Күннен қашықтығы 150 млн. болған кезде) келетін қуат

    130 Вт-қа тең.

    Температура жоғарылаған сайын (25oС-ден жоғары) ФЭТ-тегі кернеудің төмендеуіне байланысты Күн батареясының ПӘК кемиді. Күн батареясының жиынтық қуаты ондаған тіпті жүздеген кВт-қа жетеді. Күн батареясы ғарыш кемелері мен аппараттарында энергиямен жабдықтау жүйесіндегі негізгі электр энергиясының көзі ретінде қолданылады.

    Күн батареясы сондай-ақ, тұрмыс пен техникада қолданылатын көптеген бұйымдарды (калькуляторқол сағаты, т.б.) токпен қоректендіру көзі болып табылады.

    Қорыта келе күн энергиясын өз мақсатымыз үшін пайдаланудың болашағы зор екенін айтуға болады. Ғалымдардың болжауынша 2050 жылға қарай Күн энергиясы адамзаттың электр энергиясына деген 20-25%-дай қажеттілігін өтей алады. Сол сияқты Халықаралық энергетикалық агенттіктіктің мәліметі бойынша 40 жылдан кейін Күн энергетикасы көмегімен атмосфераға көмірқышқыл газының түсуін жылына 6 млрд тоннаға дейін қысқартуға болады екен. Осындай тұжырымдар негізінде Күннен өндірілетін энергияның адамзат үшін сарқылмайтын байлық екендігіне әбден көз жеткізуге болады деп ойлаймыз.

    Пайдаланған әдебиеттердің тізімі


    1 Детлаф А.А., Яворский Б.М. Курс физики: учебное пособие для вузов.

    4-е изд., испр. – М.: Высш. шк., 2002. – 718 б. 

    2 Чернов И.П., Ларионов В.В., Веретельник В.И. Физический практикум.

    Часть 1. Механика.

    3 Матакова Р. Н. Астромияның теориялық негіздері. Алматы, 2006. – 101 б.

    4 Шоқыбаев Ж. Физикалық теорияның негіздері. Алматы, 2003. – 65б.

    5 Патсаев Ә. Қ. Аналитикалық физика пәнінің лаборатория – практикалық қолданбасы. Ә. Қ. Патсаев, Ш. С. Шыназбекова. Шымкент, 2002. – 50 б.




    написать администратору сайта